Những thay đổi quan trọng mà kế toán cần nắm vững trước khi bước sang năm 2026
Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư 99/2025/TT-BTC, chính thức thay thế Thông tư 200/2014/TT-BTC – văn bản nền tảng của chế độ kế toán doanh nghiệp Việt Nam suốt 11 năm qua.
Thông tư mới có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, được xem là “cuộc cải tổ toàn diện” trong lĩnh vực kế toán, tài chính doanh nghiệp.
1️⃣ Thông tư 99/2025/TT-BTC – Cải cách toàn diện, không chỉ là cập nhật kỹ thuật
Khác với các lần sửa đổi trước, Thông tư 99/2025 không chỉ điều chỉnh nhỏ, mà thay đổi sâu về tư duy quản trị kế toán.
Phạm vi điều chỉnh được mở rộng từ “ghi sổ – lập báo cáo” sang “quản trị – kiểm soát – minh bạch tài chính”.
Ngay tại Điều 3, Bộ Tài chính yêu cầu doanh nghiệp phải:
-
Xây dựng quy chế quản trị nội bộ
-
Thiết lập cơ chế kiểm soát kế toán và tài chính
👉 Đây là điểm đột phá lớn nhất: kế toán không còn là “người ghi chép”, mà là người quản trị và kiểm soát rủi ro tài chính, hướng đến chuẩn mực kế toán quản trị hiện đại.
2️⃣ Quy định mới về đơn vị tiền tệ trong kế toán
Thông tư 99 dành riêng Điều 4–6 quy định chi tiết cách xác định, thay đổi và chuyển đổi đơn vị tiền tệ kế toán, gồm:
-
Doanh nghiệp được phép dùng ngoại tệ (USD, EUR...) làm đơn vị kế toán nếu đáp ứng điều kiện doanh thu, chi phí, huy động vốn chủ yếu bằng ngoại tệ.
-
Khi thay đổi đơn vị tiền tệ, phải thực hiện đầu niên độ kế toán và dùng tỷ giá chuyển khoản trung bình của ngân hàng giao dịch thường xuyên.
-
Báo cáo tài chính vẫn nộp bằng VNĐ, dù sổ sách ghi bằng ngoại tệ.
✅ Quy định mới này mở đường cho doanh nghiệp FDI, xuất nhập khẩu, logistics thuận lợi hơn trong hạch toán và báo cáo, tiệm cận chuẩn quốc tế mà vẫn tuân thủ quy định Việt Nam.
3️⃣ Tổ chức bộ máy kế toán và đơn vị trực thuộc – Linh hoạt hơn bao giờ hết
Điều 7 của Thông tư 99 tạo ra bước ngoặt trong cách tổ chức kế toán:
-
Công ty mẹ có thể phân cấp cho chi nhánh tự ghi nhận vốn cấp là nợ hay vốn chủ sở hữu, tùy mô hình quản lý.
-
Cho phép linh hoạt ghi nhận doanh thu – giá vốn nội bộ, kể cả khi không có hóa đơn.
-
Đơn vị phụ thuộc được lựa chọn có hoặc không lập báo cáo tài chính riêng, miễn báo cáo hợp nhất đủ số liệu.
💡 Với quy định này, các tập đoàn, doanh nghiệp đa chi nhánh sẽ dễ dàng hơn trong kiểm soát, hợp nhất và trình bày số liệu kế toán.
4️⃣ Cách mạng hóa chứng từ kế toán và chuyển đổi số
Thông tư 99/2025 cho phép doanh nghiệp tự thiết kế hoặc sửa đổi biểu mẫu chứng từ, miễn đảm bảo:
-
Trung thực, minh bạch, dễ kiểm tra,
-
Kiểm soát được tài sản, nguồn vốn, dòng tiền.
Khi thay đổi biểu mẫu, doanh nghiệp cần ban hành Quy chế hạch toán kế toán nội bộ.
Đồng thời, chứng từ điện tử được công nhận tương đương chứng từ giấy, tăng cường tính pháp lý cho kế toán số – kế toán online.
👉 Đây là bước “cởi trói” mạnh mẽ, cho phép doanh nghiệp thiết kế hệ thống kế toán điện tử linh hoạt, không còn phụ thuộc vào mẫu cố định như Thông tư 200.
5️⃣ Thay đổi hệ thống tài khoản kế toán – Cập nhật theo xu hướng mới
Thông tư 99 ban hành hệ thống tài khoản mới (Phụ lục II), trong đó có nhiều điểm hoàn toàn mới so với Thông tư 200:
🔹 TK 215 – Tài sản sinh học (mới)
Lần đầu tiên xuất hiện tài khoản riêng cho lĩnh vực nông nghiệp – chăn nuôi – trồng trọt.
Gồm các cấp chi tiết:
-
2151 (Súc vật nuôi), 21511/21512 (chưa trưởng thành / trưởng thành),
-
2152–2153 cho cây trồng, sản phẩm thu hoạch một lần.
👉 Giúp hạch toán nông nghiệp chính xác, phản ánh đúng giá trị sinh học.
🔹 TK 821 – Thuế tối thiểu toàn cầu (GloBE Tax)
Tách riêng chi tiết:
-
82111 – Chi phí thuế TNDN hiện hành
-
82112 – Chi phí thuế bổ sung theo Thuế tối thiểu toàn cầu 15%
👉 Hỗ trợ doanh nghiệp đa quốc gia (MNEs) thực hiện chính sách thuế toàn cầu sắp áp dụng tại Việt Nam.
🔹 TK 419 – Cổ phiếu mua lại của chính mình
Đổi tên từ “Cổ phiếu quỹ” → “Cổ phiếu mua lại của chính mình”,
phù hợp với chuẩn mực quốc tế IFRS, thể hiện rõ bản chất công cụ vốn.
6️⃣ Báo cáo tài chính – không chỉ là con số
Thông tư 99 vẫn duy trì 4 báo cáo cơ bản, nhưng nâng cấp nội dung và thuật ngữ:
-
Báo cáo tình hình tài chính (thay tên “Bảng cân đối kế toán”)
-
Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh
-
Báo cáo lưu chuyển tiền tệ
-
Thuyết minh báo cáo tài chính
Phần Thuyết minh BCTC được mở rộng, yêu cầu trình bày rõ:
-
Căn cứ xác định đơn vị tiền tệ;
-
Ảnh hưởng thay đổi tỷ giá;
-
Giao dịch nội bộ & hợp nhất;
-
Các rủi ro tài chính (tỷ giá, lãi suất, tín dụng).
💡 Từ nay, BCTC không chỉ là số liệu, mà là “câu chuyện tài chính” của doanh nghiệp – minh bạch, giải trình và dễ hiểu.
7️⃣ Tinh thần chủ đạo: Tự chủ – Minh bạch – Hội nhập
Thông tư 99 thể hiện tư duy hoàn toàn mới:
“Doanh nghiệp được tự chủ trong hệ thống kế toán,
nhưng phải chịu trách nhiệm về tính trung thực và minh bạch của thông tin tài chính.”
Khác với tinh thần “chuẩn mực kế toán Việt Nam” trong Thông tư 200,
Thông tư 99 hướng tới IFRS – chuẩn mực quốc tế, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số trong kế toán Việt Nam.
🔍 Kết luận: Kế toán cần chuẩn bị gì trước năm 2026?
Từ nay đến 31/12/2025, doanh nghiệp cần:
-
Rà soát toàn bộ quy trình kế toán – chứng từ – tài khoản theo Thông tư 99.
-
Cập nhật phần mềm kế toán để tương thích với hệ thống tài khoản mới.
-
Xây dựng Quy chế kế toán nội bộ & quy trình kiểm soát theo yêu cầu Điều 3.
-
Đào tạo lại nhân viên kế toán – tài chính để nắm chắc quy định mới.
💥 Thông tư 99/2025/TT-BTC không chỉ là thay đổi văn bản – mà là cuộc chuyển mình toàn diện của kế toán Việt Nam, mở ra thời kỳ minh bạch, hội nhập và số hóa.
